HAGB nedir, kısaca ne işe yarar?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısaca HAGB, mahkemenin cezayı belirleyip hükmü açıklamamasıdır. Sanık beş yıl boyunca denetim altında kalır. Bu süreyi kasten yeni bir suç işlemeden ve yükümlülüklere uyarak geçirirse, hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.
Uygulamada çok yaygındır: iki yıl veya daha az hapis cezası ya da adli para cezası gerektiren dosyaların büyük bölümünde gündeme gelir. Basit yaralama, hakaret, tehdit gibi suçlar tipik örneklerdir.
Denetim süresi boyunca mahkeme, bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbiri de öngörebilir: bir eğitim programına devam etmek, gözetim altında çalışmak veya belirli yerlere gitmemek gibi. Bu süre içinde dava zamanaşımı işlemez, durur.
Kurum, sanık bakımından bir avantaj gibi görünür. Ancak yıllardır tartışılmasının nedeni de tam olarak budur: ceza alan kişi fiilen bir yaptırımla karşılaşmaz ve mağdur açısından karşılığı olmayan bir sonuç doğar. Anayasa Mahkemesi’nin kararlarında da kurumun “cezasızlık” sorunuyla bağlantısı defalarca vurgulanmıştır.
30 Eylül 2026’da ne olacak?
Kısa cevap: beklenen anlamda bir şey olmayacak.
Anayasa Mahkemesi 10 Temmuz 2025 tarihli kararıyla CMK m.231’in HAGB’yi düzenleyen 5 ila 14. fıkralarını iptal etti. Karar 31 Aralık 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı ve yürürlüğü dokuz ay ertelendi. Dokuz ayın sonu 30 Eylül 2026.
Bu erteleme, Meclis’e yeni bir düzenleme yapması için verilen süredir. Meclis de bu süreyi kullandı: 7589 sayılı Kanun, tam olarak o fıkraları yeniden yazdı ve 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi.
Yani iptal kararının hedef aldığı metin, karar yürürlüğe girmeden iki ay önce değişti. 30 Eylül’de ortada iptal edilecek bir hüküm kalmayacak; HAGB yeni metniyle uygulanmaya devam edecek.
Anayasa Mahkemesi HAGB’yi neden iptal etti?
Bu, iptal kararının ilki değil. Aynı hüküm 2023’te de iptal edilmişti ve o karardaki gerekçeler bugünkü metni anlamak için gerekli.
Anayasa Mahkemesi 1 Haziran 2023 tarihli kararında üç ayrı sorun saptamıştı:
Kanun yoluna erişim. Sanığın, hüküm daha kurulmadan kanun yolundan feragat etmiş sayılması. Mahkeme bunu geçerli bir feragat saymadı.
Müsadere. HAGB kararıyla birlikte müsaderenin hangi aşamada infaz edileceğinin kanunda düzenlenmemiş olması.
İşkence ve kötü muamele. HAGB’nin, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği işkence, eziyet ve kötü muamele suçlarında uygulanmayacağına dair bir kuralın bulunmaması. Mahkemeye göre bu, devletin Anayasa’nın 17. maddesinden doğan soruşturma yükümlülüğüyle bağdaşmıyordu.
Meclis 2024’te 7499 sayılı Kanunla bir düzenleme yaptı. HAGB’nin uygulanması sanığın kabulüne bağlı olmaktan çıkarıldı ve karara karşı istinaf yolu açıldı. Anayasa Mahkemesi 2025 kararında bu iki adımı yeterli buldu.
Ancak üçüncü eksik kapatılmamıştı. İşkence ve kötü muamele suçlarını kapsam dışında bırakan bir hüküm hâlâ yoktu. Mahkeme, kararında bunu açıkça yazdı ve fıkrayı yeniden iptal etti. Karar oybirliğiyle alındı.
Teknik bir ayrıntı burada önemli: esas bakımından Anayasa’ya aykırı bulunan, 5. fıkranın yalnızca birinci cümlesiydi. Geri kalan fıkralar, o cümle olmadan uygulanma imkânı kalmadığı için iptal edildi. Yani Mahkeme HAGB kurumunun tamamını mahkûm etmedi; tek bir eksiği ikinci kez işaret etti.
7589 sayılı Kanunla ne değişti?
Yeni metin, iptal gerekçesindeki eksiği doğrudan kapatıyor. Eklenen 14. fıkra şöyle:
“(14) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasanın 17 nci maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz.”
Bunun dışında öne çıkan başlıklar:
Denetim süresi ihlalinde mahkemeye yeni yetkiler. Eskiden denetim süresinde kasten yeni suç işlenmesi hâlinde hüküm açıklanırdı ve iş biterdi. Artık mahkeme, yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirip cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine karar verebiliyor; koşulları varsa erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme de mümkün.
Denetim süresinde ikinci HAGB yok. Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle kişi hakkında bir daha HAGB kararı verilemiyor.
Uzlaşma saklı. Maddeye “uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır” cümlesi eklendi.
Zararın taksitle giderilmesi. Zararı derhal gideremeyen sanık, denetim süresince aylık taksitlerle ödemek koşuluyla da HAGB’den yararlanabiliyor. Taksit sayısı ve tutarı kanunda belirlenmiş değil; mahkeme belirliyor.
Değişmeyenler de var: ceza sınırı iki yıl, denetim süresi beş yıl, daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmama ve zararın giderilmesi şartları yerinde duruyor. Karara karşı istinaf yolu da 2024’ten beri açık; bu 7589 ile gelen bir yenilik değil.
Hangi suçlarda HAGB artık uygulanamıyor?
Yeni 14. fıkra üç grubu kapsam dışında bırakıyor: işkence suçu, eziyet suçu ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlar.
İlk ikisi nettir. Üçüncüsü ise fiilin niteliğine ve failin sıfatına göre değerlendirme gerektiriyor; kanun kapalı bir suç listesi vermiyor. Sıradan bir kişinin işlediği basit yaralama bu kapsamda değil, ama aynı fiilin görevi sebebiyle bir kamu görevlisince işlenmesi farklı sonuç doğurabilir.
Bu ayrımın arkasındaki mantık, Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesinde açıkça anlatılıyor: Anayasa’ya aykırı bir muamele üçüncü kişilerce gerçekleştirildiğinde devletin daha esnek davranması mümkünken, fail kamu görevlisi olduğunda böyle bir fiilin hiçbir biçimde hoş görülmediğinin gösterilmesi gerekir. Kamu görevlisi eliyle işlenen kötü muamelede failin fiilen yaptırımsız kalması, devletin soruşturma yükümlülüğünü boşa çıkarır.
Kapsam dışında kalmak, o suçlarda başka kurumların da uygulanamayacağı anlamına gelmez; yalnızca HAGB yolu kapalıdır.
Hakkımda verilmiş HAGB kararı ne olacak?
Mevcut kararlar ayakta. Denetim süresi kesilmiyor, yeniden başlamıyor.
Hâlihazırda denetim süresindeyseniz yapmanız gereken bir şey yok: süre dolduğunda ve koşullar sağlandığında hüküm ortadan kaldırılıp dava düşer. Kayıt rejimi de değişmedi; HAGB kararları kendilerine mahsus bir sisteme kaydediliyor ve yalnızca soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak talep edilmesi hâlinde kullanılabiliyor.
Denetim süresi ihlal edilirse, mahkemenin yukarıda anlatılan yeni yetkileri devreye girer. Bu yetkiler sanık lehine sonuç doğurabilecek nitelikte.
Hangi noktalar henüz net değil?
Metin çok yeni; bazı başlıklar uygulamayla yerleşecek:
Yeni düzenleme Anayasa Mahkemesi’ni tatmin eder mi? Eklenen 14. fıkra, kararda işaret edilen eksiği karşılıyor görünüyor. Ancak bunun kesin cevabı, ancak yeni metin bir kez daha denetime götürülürse verilebilir.
Taksitle giderimin sınırları. Kaç taksit, hangi tutar, gecikme hâlinde ne olur — bunlar kanunda yazılı değil. Mahkeme kararlarıyla şekillenecek.
Kötü muamele kapsamının sınırı. Hangi fiilin Anayasa m.17 kapsamında sayılacağı, içtihatla belirlenecek bir alan.
Bu üç başlıkta kesin konuşan kaynaklara temkinli yaklaşmakta fayda var.
Ne yapmalı?
Devam eden bir denetim süreniz varsa: bir şey yapmanıza gerek yok, süreç eskisi gibi işliyor.
Görülmekte olan bir dosyanız varsa: HAGB talebi ve zararın giderilmesi konusu, yeni metne göre değerlendirilmeli. Özellikle zararı derhal gideremeyecek durumdaysanız taksitle ödeme seçeneği gündeme getirilebilir.
Kesinleşmiş bir hapis cezası söz konusuysa infaz hesabı ayrı bir konudur; infaz hesaplama aracımızdan tahmini süreleri görebilirsiniz.
Paketin tamamına dair genel çerçeve için 12. Yargı Paketi yazımıza bakabilirsiniz.