Miras Hukuku

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda geçeceğini düzenler. Uyuşmazlıkların çoğu hukuki bir boşluktan değil, mirasçıların paylarını ve sürelerini zamanında öğrenememesinden doğar. Üç aylık ret süresinin kaçırılması, tenkis davasının zamanaşımına uğraması ya da yıllar önce yapılmış bir devrin fark edilmemesi, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur. Efeoğlu Hukuk ve Danışmanlık olarak miras süreçlerinde hem paylaşımın hesaplanması hem de dava yolunun yürütülmesi aşamalarında destek veriyoruz.

Yasal Mirasçılık ve Miras Payları

Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçılığı zümre (derece) sistemine göre düzenler. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyu, ikinci zümre ana-babası ve onların altsoyu, üçüncü zümre büyük ana ve büyük babalarıdır. Önceki zümrede mirasçı bulunduğu sürece sonraki zümre mirasçı olamaz. Sağ kalan eş ise her zümreyle birlikte, fakat değişen oranlarda mirasçı olur.

Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)

Mirasçılık sıfatını ispatlayan belgedir; tapu devri, banka hesaplarına erişim ve vergi işlemlerinin tamamında aranır. Kural olarak noterden alınabilir. Ancak mirasçılık nüfus kayıtlarından anlaşılamıyorsa, mirasçılar arasında yabancı uyruklu bir kişi varsa veya kayıtlarda çelişki bulunuyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.

• Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması
• Gerçeğe aykırı düzenlenen belgenin iptali ve yeniden düzenlenmesi
• Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda mahkeme yolunun yürütülmesi
• Terekedeki malvarlığının tespiti ve tereke tespit talepleri

Saklı Pay ve Tenkis Davası

Mirasbırakan sağlığında malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak bu özgürlüğün sınırı saklı paydır. Saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için ise altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğu hâllerde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.

Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufun kanuni sınıra çekilmesi için tenkis davası açar. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Sürenin kaçırılması hakkın kendisini sona erdirdiğinden, tarihlerin en baştan tespit edilmesi önemlidir.

Mirastan Mal Kaçırma — Muris Muvazaası

Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık, mirasbırakanın taşınmazını mirasçılardan birine ya da üçüncü kişiye gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış gibi göstermesidir. Yargıtay'ın 1.4.1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı bu işlemlerin muvazaa nedeniyle geçersiz sayılabileceğini kabul etmiştir. Açılacak dava tapu iptali ve tescil davasıdır.

• Devrin gerçek bedelle mi yapıldığına dair araştırma (banka kayıtları, tanık, ekonomik durum)
• Tapu ve nüfus kayıtlarının, satış tarihindeki rayiç bedelin incelenmesi
• Tapu iptali ve tescil davasının açılması, terditli taleplerin kurgulanması

Muris muvazaasına dayalı dava, saklı pay sahibi olmayan mirasçılar tarafından da açılabilir ve hak düşürücü süreye bağlı değildir. Tenkis davasından ayrılan en önemli yönü budur.

Mirasın Reddi

Miras, mirasbırakanın borçlarıyla birlikte geçer. Terekenin borca batık olduğu durumlarda mirasçılar mirası reddedebilir. Yasal mirasçılar için süre, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır; atanmış mirasçılarda süre tasarrufun resmen bildirilmesiyle başlar. Mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü sırasında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır.

• Süresi içinde sulh hukuk mahkemesine ret beyanında bulunulması
• Terekenin borca batık olduğunun tespiti (hükmen ret) davası
• Mirasın resmi tasfiyesi ve tereke defteri tutulması talepleri
• Reddin alacaklılar bakımından sonuçlarının değerlendirilmesi

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)

Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir. Mahkeme malın aynen taksimine, bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verir. 1 Eylül 2023'ten itibaren taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk aşamasında varılan anlaşma, paylaşımı mahkemeye gitmeden sonuçlandırır ve çoğu zaman aile ilişkilerini de korur.

Paydaşlardan birinin payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşların önalım hakkı gündeme gelir. 7571 sayılı Kanun'la bu alanda önemli bir değişiklik yapılmış; önalım bedeli ve dava açma süresi yeniden düzenlenmiştir. Ayrıntılar için önalım ve tarım arazilerine ilişkin gündem yazımıza bakabilirsiniz.

Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi

Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufla malvarlığının akıbetini önceden belirleyebilir. Vasiyetname resmi şekilde, el yazısıyla veya kanunda sayılan olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir. Miras sözleşmesi ise resmi vasiyetname şeklinde düzenlenir ve tek taraflı olarak dönülemez.

• Saklı pay dengesi gözetilerek vasiyetname hazırlanması
• El yazılı vasiyetnamelerde şekil şartlarının denetlenmesi
• Vasiyetnamenin iptali ve yorumuna ilişkin davalar
• Mirastan feragat ve mirasçılıktan çıkarma işlemleri

Veraset ve İntikal Vergisi

Miras yoluyla intikal eden malvarlığı için veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi gerekir. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa beyanname süresi ölüm tarihinden itibaren dört aydır. Tahakkuk eden vergi üç yılda, her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere iki taksitte ödenir. Tapu devri öncesinde vergi dairesinden ilişik kesme belgesi alınması gerekir.

Ankara'da Miras Davaları Hangi Mahkemede Görülür?

Mirasçılık belgesi, mirasın reddi, tereke tespiti ve ortaklığın giderilmesi talepleri sulh hukuk mahkemesinde; tenkis, tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin iptali davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. Miras davalarında yetkili mahkeme kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Büromuz Çankaya Çukurambar'da bulunmakta olup Ankara Adliyesi'ndeki dosyaların takibi yerinde yürütülmektedir.